Πώς η πάταξη της φοροδιαφυγής βαφτίστηκε υπερφορολόγηση

Γράφει ο Σωτήρης Γιάκης *

Απάντηση στο πρωτοσέλιδο της Εφημερίδας των Συντακτών για τα 22 δισ. φόρων

Το πρωτοσέλιδο της Εφημερίδας των Συντακτών προβάλλει ένα απλό σχήμα: «22 δισ. παραπάνω φόροι στην επταετία, άρα υπερφορολόγηση».

Το νούμερο υπάρχει.

Το συμπέρασμα δεν προκύπτει.

Ένα άθροισμα φορολογικών εσόδων δεν είναι από μόνο του απόδειξη υπερφορολόγησης. Είναι αριθμητής χωρίς παρονομαστή. Και ο παρονομαστής υπάρχει, απλώς λείπει από το πρωτοσέλιδο.

Ο παρονομαστής είναι η ίδια η οικονομία.

Τα φορολογικά έσοδα του κρατικού προϋπολογισμού κινούνται από περίπου 51,5 δισ. ευρώ το 2019 σε 73,5 δισ. ευρώ το 2026. Αύξηση 42,7%. Την ίδια περίοδο, το ονομαστικό ΑΕΠ της χώρας κινείται από 183,6 δισ. ευρώ σε 260,9 δισ. ευρώ. Αύξηση 42,1%.

Ας το πούμε καθαρά, γιατί εδώ κρίνεται όλη η συζήτηση: το 42,5% που παρουσιάζεται ως απόδειξη υπερφορολόγησης είναι, με ακρίβεια δεκάτου, ο ρυθμός με τον οποίο μεγάλωσε η ελληνική οικονομία.

Το νούμερο του τίτλου είναι τελικά το νούμερο που αποδυναμώνει το συμπέρασμά του.

Ως ποσοστό του ΑΕΠ, η φορολογική επιβάρυνση πήγε από 28,0% σε 28,2%. Δύο δέκατα της μονάδας σε επτά χρόνια.

Αυτό δεν είναι εικόνα αφαίμαξης. Είναι εικόνα κράτους που εισπράττει από μια οικονομία η οποία μεγάλωσε σχεδόν όσο μεγάλωσαν και τα έσοδά του.

Το ίδιο δείχνουν και τα διεθνή στοιχεία. Κατά τον ΟΟΣΑ, τα συνολικά φορολογικά έσοδα της Ελλάδας — συμπεριλαμβανομένων των ασφαλιστικών εισφορών — υποχώρησαν από 41,2% του ΑΕΠ το 2022 σε 39,8% το 2023. Δεν ανέβηκαν. Έπεσαν κατά 1,4 μονάδα.

Το να παίρνεις, λοιπόν, ένα πραγματικό δημοσιονομικό μέγεθος και να το παρουσιάζεις σαν να προήλθε αποκλειστικά από νέα επιβάρυνση των ίδιων πολιτών δεν είναι ανάλυση.

Είναι στρέβλωση της πραγματικότητας.

Τα έσοδα δεν αυξάνονται σε κενό αέρος. Αυξάνονται όταν μεγαλώνει η οικονομία, όταν διευρύνονται οι συναλλαγές, όταν περισσότερη δραστηριότητα καταγράφεται και όταν φορολογητέα ύλη που μέχρι χθες έμενε αόρατη περνά στο φως.

Σύμφωνα με τη μελέτη της ΑΑΔΕ για τη διετία 2023–2024, ο δηλωθείς τζίρος των επιχειρήσεων αυξήθηκε κατά 22,23 δισ. ευρώ, ο βεβαιωμένος ΦΠΑ κατά 2,66 δισ. ευρώ και οι ηλεκτρονικές πληρωμές κατά 8,3 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 7,5 δισ. στον τριτογενή τομέα. Περίπου 880 εκατ. ευρώ από τον επιπλέον ΦΠΑ αποδίδονται ευθέως στα ψηφιακά εργαλεία της ΑΑΔΕ.

Το αποκαλυπτικό, όμως, δεν είναι μόνο το ύψος. Είναι και η κατανομή.

Η αύξηση ήταν έντονη ακριβώς εκεί όπου η αδήλωτη συναλλαγή ήταν επί δεκαετίες κανόνας: +37,9% στην εστίαση, +32,9% στα ταξί, +19,7% στα καταλύματα, +19,4% στα συνεργεία αυτοκινήτων.

Καμία διάταξη δεν αύξησε τον συντελεστή ΦΠΑ στα ταξί ή στην εστίαση το 2024. Ο συντελεστής έμεινε ο ίδιος. Αυτό που άλλαξε είναι ότι η συναλλαγή έγινε ορατή.

Δεν είναι ίδιο πράγμα να πληρώνεις μεγαλύτερο φόρο και να αρχίζεις να πληρώνεις τον φόρο που ήδη όφειλες.

Ο πιο καθαρός δείκτης είναι το κενό ΦΠΑ — η διαφορά ανάμεσα στον ΦΠΑ που θεωρητικά οφείλεται και σε εκείνον που πράγματι εισπράττεται. Το μετράει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όχι η ελληνική κυβέρνηση.

Το 2017 ήταν 29%. Το 2023 έπεσε στο 11,4%. Για το 2024 η προκαταρκτική εκτίμηση το φέρνει κάτω από το 10%.

Μείωση 61% σε έξι χρόνια. Η μεγαλύτερη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Από ουραγός, η Ελλάδα βρίσκεται πλέον στον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Αυτό δεν είναι λεπτομέρεια.

Αν τα επιπλέον έσοδα προέρχονταν από αυξημένα βάρη στους ίδιους συνεπείς πολίτες, το κενό ΦΠΑ θα έμενε σταθερό ή θα μεγάλωνε. Το ότι συρρικνώθηκε σημαίνει το αντίθετο: πληρώνουν πλέον και εκείνοι που δεν πλήρωναν.

Αυτό λέγεται περιορισμός φοροδιαφυγής.

Όχι υπερφορολόγηση.

Τα αυξημένα έσοδα, λοιπόν, δεν είναι εξ ορισμού νέος φόρος. Είναι, σε σημαντικό βαθμό, προϊόν ανάπτυξης, διεύρυνσης της φορολογικής βάσης και φόρος που μέχρι χθες χανόταν.

Αυτό δεν είναι αφαίμαξη.

Είναι αποκατάσταση δικαιοσύνης.

Για δεκαετίες στην Ελλάδα υπήρχαν δύο κατηγορίες πολιτών: όσοι δεν μπορούσαν να κρύψουν τίποτα και όσοι μπορούσαν να κινούνται στη σκιά. Οι πρώτοι πλήρωναν πάντα — όχι επειδή είχαν μεγαλύτερη φοροδοτική δυνατότητα, αλλά επειδή φορολογούνταν στην πηγή και δεν είχαν τρόπο να εξαφανίσουν το εισόδημά τους.

Αυτό δεν ήταν κοινωνική δικαιοσύνη.

Ήταν φόρος πάνω στους έντιμους.

Η φοροδιαφυγή δεν είναι έγκλημα χωρίς θύμα. Είναι μεταφορά βάρους από αυτόν που κρύβεται σε αυτόν που δεν μπορεί να κρυφτεί. Κάθε ευρώ που εισπράττεται σήμερα από συναλλαγή που χθες δεν δηλωνόταν είναι ένα ευρώ που δεν χρειάζεται να ζητηθεί από τον μισθωτό και τον συνταξιούχο.

Γι' αυτό είναι λάθος να παρουσιάζεται η πάταξή της ως «βουβή αφαίμαξη». Γιατί τότε εμφανίζεται ως πρόβλημα αυτό που στην πραγματικότητα είναι αποκατάσταση ισορροπίας.

Υπάρχει, μάλιστα, και κάτι που το πρωτοσέλιδο αποσιωπά: την ίδια περίοδο έχουν καταγραφεί 83 μειώσεις φόρων και εισφορών. Εταιρικός φόρος από 28% σε 22%. Φόρος μερισμάτων από 10% σε 5%. Κατάργηση της εισφοράς αλληλεγγύης. Μείωση ΕΝΦΙΑ κατά μέσο όρο 22%. Επανειλημμένες μειώσεις ασφαλιστικών εισφορών.

Μπορεί κανείς να συζητήσει αν ήταν αρκετές, αν ήταν σωστά στοχευμένες, αν έπρεπε να πάνε αλλού. Δεν μπορεί όμως να περιγράφει ολόκληρη την περίοδο ως απλή προσθήκη νέων βαρών.

Και το ερώτημα προς το πρωτοσέλιδο παραμένει απλό: ποιοι είναι, ονομαστικά, οι φόροι που αυξήθηκαν;

Ένα άθροισμα εσόδων δεν αντικαθιστά αυτόν τον κατάλογο.

Υπάρχει, βέβαια, σοβαρή κριτική που πρέπει να γίνει — και θα ήταν ανέντιμο να γράψω τα παραπάνω σαν να μην υπάρχει.

Η φορολογική πίεση στην Ελλάδα είναι υψηλή. Δεν γεννήθηκε σήμερα• είναι χρόνιο πρόβλημα του ελληνικού φορολογικού συστήματος. Η χώρα παραμένει πάνω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Η σύνθεση είναι συχνά άδικη. Η Ελλάδα στηρίζεται δυσανάλογα σε έμμεσους φόρους και στην εργασία, ενώ οι έμμεσοι φόροι πιέζουν αναλογικά περισσότερο τα χαμηλότερα εισοδήματα.

Και η μη τιμαριθμοποίηση των φορολογικών κλιμακίων μέσα στον πληθωρισμό του 2021–2023 δημιούργησε πραγματική επιβάρυνση. Εργαζόμενοι των οποίων ο μισθός απλώς παρακολούθησε τις τιμές βρέθηκαν σε υψηλότερο πραγματικό συντελεστή χωρίς καμία νομοθετική αλλαγή. Είναι αύξηση φόρου χωρίς ψήφιση φόρου, και δεν εξαφανίζεται επειδή τα συνολικά έσοδα ακολούθησαν το ΑΕΠ.

Αυτή είναι σοβαρή κριτική.

Και ακριβώς επειδή είναι σοβαρή, δεν πρέπει να θυσιάζεται σε ένα εύκολο πρωτοσέλιδο.

Άλλο να λες ότι η ελληνική φορολογία παραμένει βαριά και άδικα κατανεμημένη.

Άλλο να λες ότι κάθε αύξηση φορολογικών εσόδων είναι υπερφορολόγηση.

Το πρώτο είναι συζήτηση ουσίας.

Το δεύτερο είναι πολιτικό σύνθημα.

Το πραγματικό πολιτικό ερώτημα είναι άλλο.

Τώρα που η οικονομία μεγάλωσε και το κράτος εισπράττει από συναλλαγές που πριν χάνονταν, πώς θα επιστρέψει το όφελος στους συνεπείς πολίτες;

Με τιμαριθμοποίηση των κλιμακίων.

Με μείωση των έμμεσων φόρων.

Με ελάφρυνση της εργασίας.

Με καλύτερες υπηρεσίες.

Με αποτέλεσμα που να φαίνεται και στην περιφέρεια.

Εκεί κρίνεται η πολιτική σοβαρότητα.

Όταν το κράτος περιορίζει τη φοροδιαφυγή, αυτό πρέπει να αναγνωρίζεται. Όχι ως κομματικό εύσημο, αλλά ως θεσμικό αποτέλεσμα.

Δεν υπερασπίζομαι την αύξηση των φόρων.

Υπερασπίζομαι τη φορολογική δικαιοσύνη.

Η πάταξη της φοροδιαφυγής δεν είναι υπερφορολόγηση.

Είναι δικαιοσύνη απέναντι σε όσους πλήρωναν πάντα.

Και το χρέος της πολιτείας τώρα είναι καθαρό: το όφελος αυτής της δικαιοσύνης να επιστρέψει σε αυτούς ακριβώς.

Πηγές

Πρωτοσέλιδο Εφ.Συν., αναδημοσίευση: «2019-2026: Πληρώσαμε 22 δισ. ευρώ παραπάνω φόρους στην επταετία Μητσοτάκη»

ΑΑΔΕ, μελέτη εσόδων ΦΠΑ 2023–2024: Insider.gr, «Πάνω από 2,6 δισ. επιπλέον ΦΠΑ το 2024»

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, VAT Gap in Europe – Report 2025: Taxheaven, «Το κενό ΦΠΑ υποχώρησε 61% σε έξι χρόνια»

ΟΟΣΑ, Revenue Statistics: «Στο 39,8% του ΑΕΠ τα φορολογικά έσοδα της Ελλάδας»

ΕΛΣΤΑΤ, ΑΕΠ 2019: «Στα 183,6 δισ. ευρώ το ΑΕΠ της Ελλάδας το 2019»

Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών: «Οι 83 φόροι που μείωσε η κυβέρνηση από το 2019 ως σήμερα»

Προσχέδιο Κρατικού Προϋπολογισμού 2026 (ΑΕΠ, ελαφρύνσεις): newmoney.gr

*Ο Σωτήρης Γιάκης είναι χειρουργός οδοντίατρος και εμφυτευματολόγος, Chief Clinical Officer στην Image Navigation, διδάσκων σε μεταπτυχιακά προγράμματα ψηφιακής οδοντιατρικής και εμφυτευματολογίας και ερευνητής στην αναγεννητική ιατρική. Έχει διατελέσει Γενικός Γραμματέας του Δήμου Ηγουμενίτσας και συμμετέχει ενεργά στον δημόσιο διάλογο για θεσμούς, ανάπτυξη και αποτελεσματική διακυβέρνηση