Ελληνικό ελαιόλαδο: Tι πρέπει να γίνει

Γράφει ο Σταυρουλάκης Ανάργυρος*

Από τις εγγυημένες τιμές και τη δωρεάν πρόσβαση σε βασικούς παραγωγικούς πόρους, μέχρι την ποιότητα, την τυποποίηση και ένα πραγματικά ελληνικό brand 

Στο επόμενο διάστημα η ελαιοκομική περίοδο ξεκινά. Σε μερικά μέρη της Ελλάδας μάλιστα, έχει ήδη αρχίσει. Αυτό που βιώνουν οι παραγωγοί την φετινή χρονιά μοιάζει πρωτόγνωρο. Η κρίση της ελληνικής ελαιοκομίας δεν είναι φυσικό φαινόμενο ούτε απλώς αποτέλεσμα μιας κακής σοδειάς. Είναι αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών επιλογών. Η Κοινή Αγροτική Πολιτική, η απελευθέρωση των αγορών και οι εμπορικές συμφωνίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν διαμορφώσει ένα περιβάλλον στο οποίο ο μικρός και μεσαίος παραγωγός καλείται να αντιμετωπίσει διεθνείς τιμές, ακριβή ενέργεια, ακριβά εφόδια και ολοένα μεγαλύτερο ανταγωνισμό από χώρες χαμηλότερου κόστους.

Το αποτέλεσμα είναι μια αντίφαση που γίνεται ολοένα πιο έντονη: το κόστος για τον παραγωγό αυξάνεται, ενώ η τιμή που παίρνει για το προϊόν του μπορεί να υποχωρεί. Την ίδια στιγμή, ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής παραγωγής εξακολουθεί να πωλείται ως χύμα προϊόν, χάνοντας σημαντικό μέρος της προστιθέμενης αξίας του.

Η απάντηση δεν μπορεί να είναι άλλη μία προεκλογική εξαγγελία επιδότησης. Χρειάζεται αμεσα ένα εντελώς διαφορετικό μοντέλο.Ενα μοντέλο που να έχει ως βασικό πυλώνα τον παραγωγό και την ίδια ώρα να κοιτάει προς το μέλλον. 

Ποιος πληρώνει τελικά την κρίση;

Ο Έλληνας ελαιοπαραγωγός βρίσκεται στη μέση μιας αγοράς που δεν ελέγχει.Το κόστος της εργασίας, των λιπασμάτων, των φυτοπροστατευτικών, των καυσίμων, των μηχανημάτων και της συγκομιδής αυξάνεται. Από την άλλη, η τιμή του ελαιολάδου καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από μια διεθνή αγορά στην οποία συμμετέχουν παραγωγικές δυνάμεις πολύ μεγαλύτερης κλίμακας.Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επιλέξει ένα μοντέλο αγροτικής πολιτικής που ενσωματώνει τον παραγωγό σε αυτή τη διεθνή αγορά, ενώ παράλληλα επιτρέπει συγκεκριμένες εμπορικές ροές από τρίτες χώρες.Η περίπτωση της Τυνησίας είναι χαρακτηριστική. Η ΕΕ έχει θεσπίσει ειδική ποσόστωση εισαγωγής τυνησιακού ελαιολάδου χωρίς δασμό, ενώ η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι το ελαιόλαδο αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα αγροτικά προϊόντα που εξάγει η Τυνησία στην ευρωπαϊκή αγορά.

Δεν ευθύνεται όμως μόνο η Τυνησία.

Η τεράστια παραγωγική δυνατότητα της Ισπανίας, η αυξανόμενη παραγωγή άλλων χωρών και η λειτουργία του ελαιολάδου ως διεθνούς εμπορεύματος δημιουργούν μια αγορά στην οποία ο Έλληνας παραγωγός καλείται να ανταγωνιστεί χωρίς να διαθέτει αντίστοιχη κλίμακα.

Αυτό δεν είναι φυσικός νόμος. Είναι αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών. Και επομένως μπορεί να αλλάξει.

Πρώτα ο παραγωγός

Η πρώτη προϋπόθεση για να έχει μέλλον η ελληνική ελαιοκομία είναι απλή: ο παραγωγός πρέπει να μπορεί να ζει από την παραγωγή του.

Χρειάζεται ένας μηχανισμός κατώτερης εγγυημένης τιμής, που θα υπολογίζεται με βάση το πραγματικό κόστος παραγωγής, την εργασία του παραγωγού και ένα αξιοπρεπές εισόδημα. Η εγγυημένη τιμή δεν πρέπει να σημαίνει ότι το κράτος αγοράζει οποιαδήποτε ποσότητα σε οποιαδήποτε τιμή.Πρέπει να αποτελεί ένα δίχτυ προστασίας όταν η αγορά καταρρέει ή όταν οι βιομήχανοι με τους μεσάζοντες αποφασίζουν να "παίξουν" με τον κόπο του παραγωγού. Ο παραγωγός δεν μπορεί να επενδύει έναν ολόκληρο χρόνο εργασίας και χρημάτων και στο τέλος να αναγκάζεται να πουλήσει κάτω από το κόστος του επειδή υπάρχει υπερπροσφορά στη διεθνή αγορά.

Παράλληλα, Υπάρχει ένα ακόμη πιο βασικό ζήτημα στο οποίο πρέπει να επικεντρωθούμε. Οι βασικοί πόροι για την παραγωγή ολοένα και αυξάνονται. Σε κάποιες περιπτώσεις καθιστούν την παραγωγή ασύμφορη και μη βιώσιμη. Ετσι λοιπόν, πρέπει να εξασφαλιστεί:

 

Δωρεάν αγροτικό ρεύμα.

Το ηλεκτρικό ρεύμα που απαιτείται για την παραγωγή τροφίμων δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται σαν μια ακόμη εμπορική κατανάλωση.

Δωρεάν νερό για την αγροτική παραγωγή.

Το νερό που χρησιμοποιείται για την παραγωγή τροφίμων πρέπει να αντιμετωπίζεται ως κοινωνικός και παραγωγικός πόρος, όχι ως εμπόρευμα από το οποίο θα δημιουργούνται διαρκώς νέες επιβαρύνσεις για τον παραγωγό.

Φθηνό και αφορολογητο πετρέλαιο

Δεν έχει καμία λογική να δίνουμε στον αγρότη χρήματα μέσω επιδοτήσεων και να τα επιστρέφει πίσω ,και παραπάνω, λόγω της αύξησης των τιμών .Ο στόχος πρέπει να είναι να μειώσουμε δραστικά το ίδιο το κόστος.

Τέλος στην  πολιτική επιδομάτων χωρίς παραγωγική στρατηγική

Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο δύσκολα ζητήματαν για την χώρα. Ένα κανονικό καρκίνωμα που "τρώει" την ψυχή του πρωτογενούς τομέα. Οι επιδοτήσεις. Οι επιδοτήσεις έχουν γίνει εδώ και χρόνια βασικό κομμάτι της αγροτικής πολιτικής και των προεκλογικών εξαγγελιών. Ένα εργαλείο για όσους διαχειρίζονται δημόσιο χρήμα .Κάθε φορά που προκύπτει πρόβλημα, η εύκολη πολιτική απάντηση είναι:

«Θα δώσουμε μια ενίσχυση.»

Αυτό όμως δεν δημιουργεί απαραίτητα βιώσιμη παραγωγή για τους λόγους που αναφέρω παραπάνω .

Όμως, Υπάρχει ένας ακόμη μεγαλύτερος κίνδυνος: να δημιουργηθεί μια σχέση εξάρτησης μεταξύ κράτους και παραγωγού, όπου ο αγρότης περιμένει την επόμενη ενίσχυση και η εκάστοτε κυβέρνηση επενδύει πολιτικά στη διατήρηση αυτού του μηχανισμού. Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένα πελατειακό εκλογικό σύστημα, στο οποίο η αγροτική πολιτική δεν αντιμετωπίζει τις αιτίες του προβλήματος αλλά διαχειρίζεται τις συνέπειές του. Ο παραγωγός δεν χρειάζεται να είναι όμηρος μιας επιδότησης. Χρειάζεται να μπορεί να ζει από το προϊόν της δουλειάς του.

Αυτό δεν σημαίνει κατάργηση κάθε δημόσιας στήριξης. Σημαίνει αλλαγή κατεύθυνσης:

λιγότερη λογική «πάρε μια επιδότηση για να αντέξεις» και περισσότερη πολιτική που εξασφαλίζει ότι η παραγωγή είναι οικονομικά βιώσιμη από μόνη της.

Αλλά η προστασία δεν αρκεί και εδώ κατά την γνώμη μου  πρέπει να γίνει το δεύτερο μεγάλο βήμα.

Ακόμη και αν εξασφαλίσουμε στον παραγωγό μια αξιοπρεπή κατώτερη τιμή, δεν πρέπει να συμβιβαστούμε με μια Ελλάδα που πουλά κυρίως χύμα ελαιόλαδο. Γιατί τότε απλώς προστατεύουμε τον παραγωγό από την καταστροφή. Δεν του δίνουμε τη δυνατότητα να κερδίσει πραγματικά από την ποιότητα του προϊόντος του.

Από το χύμα στο ελληνικό επώνυμο προϊόν

Η Ελλάδα πρέπει να αποκτήσει μια ολοκληρωμένη στρατηγική για το ελληνικό εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο. Όχι μόνο περισσότερα λίτρα. Περισσότερη αξία ανά λίτρο.Το ελληνικό λάδι πρέπει να φτάνει στον καταναλωτή με: συγκεκριμένη περιοχή προέλευσης, συγκεκριμένη ποικιλία, συγκεκριμένο παραγωγό ή ομάδα παραγωγών, ημερομηνία συγκομιδής, πλήρη ιχνηλασιμότητα, εργαστηριακή ανάλυση, πιστοποιημένη ποιότητα. Ο καταναλωτής στη Γερμανία, στην Αμερική ή στην Ιαπωνία δεν πρέπει να αγοράζει απλώς «ελαιόλαδο από την Ελλάδα».

Πρέπει να ξέρει ποιο ελληνικό ελαιόλαδο αγοράζει. Η ποιότητα πρέπει να πληρώνεται Δεν αρκεί να λέμε ότι το ελληνικό ελαιόλαδο είναι ποιοτικό. Η ποιότητα πρέπει να αποδεικνύεται και να αμείβεται. Πρέπει να δημιουργηθεί μια πραγματική κλίμακα αξίας: κατώτερη ποιότητα → βασικό προϊόν → πιστοποιημένο EVOO → premium EVOO.

Ο παραγωγός που επενδύει στην ποιότητα, στην πρώιμη συγκομιδή όπου ενδείκνυταιι στη σωστή αποθήκευση και στην τυποποίηση πρέπει να αμοίβεται ανάλογα.. Αλλιώς κατασκευάζουμε ένα σύστημα που τιμωρεί τον παραγωγό που προσπαθεί να δημιουργήσει ένα καλύτερο προϊόν. 

Ισχυροί συνεταιρισμοί

Ο μικρός παραγωγός δεν μπορεί μόνος του να δημιουργήσει μια διεθνή εμπορική επιχείρηση. Μπορεί όμως να το κάνει μαζί με άλλους. Σύγχρονοι παραγωγικοί συνεταιρισμοί μπορούν να διαθέτουν: κοινά μηχανήματα, ελαιοτριβεία, δεξαμενές, εργαστήρια, εμφιαλωτήρια, γεωπόνους, τμήματα εξαγωγών και marketing.

Και κυρίως μπορούν να κρατούν το προϊόν στις εγκαταστάσεις τους και να μην αναγκάζονται όλοι να πουλήσουν αμέσως μετά τη συγκομιδή.

Έτσι αλλάζει και η διαπραγματευτική σχέση παραγωγού και εμπόρου.

Να δημιουργήσουμε ελληνικό brand

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να ανταγωνιστεί την Τυνησία στο ποιος θα πουλήσει φθηνότερα. Ούτε την Ισπανία στο ποιος θα παράγει περισσότερους τόνους. Πρέπει να ανταγωνιστεί στο ποιος δημιουργεί μεγαλύτερη αξία από το προϊόν του. Ένα ισχυρό ελληνικό brand, στηριγμένο στην πραγματική προέλευση και στην πιστοποιημένη ποιότητα, μπορεί να μετατρέψει το ελαιόλαδο από απλό εμπόρευμα σε premium αγροδιατροφικό προϊόν.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ήδη εφαρμόζει κανόνες για την κατηγοριοποίηση, την επισήμανση και την ποιότητα του ελαιολάδου. Το ζήτημα για την Ελλάδα είναι να αξιοποιήσει αυτά τα εργαλεία πολύ πιο αποτελεσματικά προς όφελος της δικής της παραγωγής.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται περισσότερες ελιές. Χρειάζεται περισσότερη αξία.

Ο στόχος πρέπει να είναι ένας: Να προστατεύσουμε τον άνθρωπο που παράγει και παράλληλα να πολλαπλασιάσουμε την αξία αυτού που παράγει. Από τη μία να εξασφαλιστεί η εγγυημένη κατώτερη τιμή, το  δωρεάν αγροτικό ρεύμα, το δωρεάν αγροτικό νερό, το χαμηλό κόστος εφοδίων και η  δημόσια στήριξη της παραγωγής. Από την άλλη να δημιουργηθούν πραγματικοί συνεταιρισμοί όπου τον πρώτο λόγο και τον τελευταίο λογο θα τον έχει ο παραγωγός μακριά από μικροπολιτικές σκοπιμότητες. Συγχρονοι συνεταιρισμοί που θα εξασφαλίζουν με την σειρά τους την ποιότητα του προϊόντος και θα είναι υπεύθυνοι για την ιχνηλασιμότητα την τυποποίηση του ελληνικού ελαιολάδου με στόχο την δημιουργία ανταγωνιστικού ελληνικού brand.

Το πρώτο εξασφαλίζει ότι ο παραγωγός δεν θα καταστραφεί. Το δεύτερο του δίνει τη δυνατότητα να ευημερήσει.

Η χώρα δεν χρειάζεται απαραίτητα να γίνει ο μεγαλύτερος παραγωγός ελαιολάδου στον κόσμο και αντικείμενα δεν μπορεί. Μπορεί όμως να γίνει μια χώρα όπου ο παραγωγός μπορεί να ζει αξιοπρεπώς από την ελιά του. Μια χώρα όπου το νερό και η ενέργεια που απαιτούνται για την παραγωγή τροφίμων δεν αποτελούν δυσβάσταχτο κόστος. Μια χώρα όπου η κρατική πολιτική δεν εξαντλείται σε προεκλογικές υποσχέσεις επιδοτήσεων. Μια χώρα όπου ο παραγωγός δεν περιμένει κάθε χρόνο ποιος θα του δώσει την επόμενη ενίσχυση, αλλά γνωρίζει ότι η ίδια η παραγωγή του έχει αξία. Τέλος, μια χώρα όπου το ελαιόλαδο δεν φεύγει από το χωράφι ως ανώνυμο χύμα προϊόν για να αποκτήσει αλλού την ταυτότητα και την υπεραξία του.

Γιατί το ελληνικό ελαιόλαδο δεν είναι απλώς ένα ακόμη προϊόν της διεθνούς αγοράς. Είναι ελληνικός παραγωγικός πλούτος. Και η αξία του πρέπει να επιστρέφει πρώτα και κύρια σε εκείνον που τον παράγει.

Σταυρουλάκης Ανάργυρος, ξενοδοχοϋπάλληλος - αγρότης ειδικού καθεστώτος.  Μέλος ΑΝΤ.ΑΡ.ΣΥ.Α