Τέσσερις νέες περιοχές της Ελλάδας εντάχθηκαν στο Διεθνές Δίκτυο Σημαντικών Περιοχών για τα Πουλιά

 Μια σημαντική εξέλιξη για την προστασία των πουλιών και των βιοτόπων τους μετά από πρόταση της ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗΣ

 

Ενώ χιλιάδες πουλιά διασχίζουν αυτή την περίοδο τη χώρα μας κατά το ετήσιο μεταναστευτικό τους ταξίδι από την Αφρική προς την Ευρώπη, τέσσερις νέες περιοχές της Ελλάδας εντάσσονται στο παγκόσμιο δίκτυο Σημαντικών Περιοχών για τα Πουλιά (Important Bird and Biodiversity Areas - IBAs). Η αναγνώριση αυτή αναδεικνύει τη σημασία τους ως κρίσιμων ενδιαιτημάτων για τα πουλιά στη χώρα μας, καθώς μεταξύ άλλων λειτουργούν ως σημαντικοί σταθμοί ξεκούρασης και τροφοληψίας κατά τη μετανάστευση.

Το πρόγραμμα των Σημαντικών Περιοχών για τα Πουλιά (ΙΒΑ) αποτελεί τον πυρήνα δραστηριότητας κάθε εταίρου της διεθνούς ομοσπονδίας ορνιθολογικών οργανώσεων BirdLife International, επομένως και της Ελληνικής ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗΣ Εταιρείας (BirdLife Ελλάδας). Οι ΙΒΑ είναι περιοχές προτεραιότητας για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και ιδιαίτερα των πουλιών, κατά την αναπαραγωγή, τροφοληψία, διαχείμαση ή μεταναστευτική στάση. Επιλέγονται βάσει διεθνώς αναγνωρισμένων επιστημονικών κριτήριων που έχει θεσπίσει η BirdLife International και φιλοξενούν σε τακτική βάση σημαντικούς πληθυσμούς από ένα ή περισσότερα απειλούμενα, ενδημικά ή συναθροιστικά είδη.

Στην Ελλάδα το πρόγραμμα καταγραφής των IBA ξεκίνησε τη δεκαετία του 1980 από την ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ και το 2000 αναγνωρίστηκαν 196 περιοχές. Έκτοτε, το 2012 και το 2017 προστέθηκαν 12 ακόμη περιοχές, κυρίως θαλάσσιες, που αναγνωρίστηκαν για τους πληθυσμούς των θαλασσοπουλιών τους. Σημειώνεται πως διεθνώς περισσότερες από 13.700 περιοχές έχουν αναγνωριστεί ως Σημαντικές για τα Πουλιά, καλύπτοντας το 9% της ηπειρωτικής και το 2% της θαλάσσιας επιφάνειας της γης.

Το φθινόπωρο του 2025, η ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ πρότεινε την ένταξη τεσσάρων νέων περιοχών της Ελλάδας στο παγκόσμιο δίκτυο των IBA. Συγκεκριμένα, πρόκειται για τις Νήσους Σαπιένζα και Σχίζα και το Ακρωτήριο Ακρίτας (με κωδικό GR205), τον Κάβο Μαλέα (GR206), τα Υγρολίβαδα Φλώρινας (GR207), και τη Θαλάσσια περιοχή της Θράκης (GR254). Με τις νέες αυτές περιοχές, το εθνικό δίκτυο των Σημαντικών Περιοχών για τα Πουλιά αριθμεί πλέον 212 περιοχές και καλύπτει μια περιοχή 44.570 km2. Οι περιοχές αυτές αναδείχθηκαν βάσει νέων επιστημονικών δεδομένων που προέκυψαν από προγράμματα της ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗΣ, όπως έργα LIFE και προγράμματα χρηματοδοτούμενα από το Πράσινο Ταμείο, αλλά και χάρη στη σημαντική συμβολή των εθελοντών μέσω σχετικών προγραμμάτων παρακολούθησης της ορνιθοπανίδας ακολουθώντας συγκεκριμένη διεθνή μεθοδολογία. Η πρόταση έγινε δεκτή από τη BirdLife International και πλέον οι νέες αυτές περιοχές ανήκουν και επίσημα στο διεθνές δίκτυο ΙΒΑ.  

Το Ακρωτήριο Ακρίτας και ο Κάβο Μαλέας, οι δύο «άκρες»της Πελοποννήσου, αποτελούν σημαντικές μεταναστευτικές στενωπούς, ειδιαίτερα για τα αποδημητικά αρπακτικά πουλιά. Με αυτές τις προσθήκες, και οι τρεις πλέον χερσόνησοι της νότιας Πελοποννήσου (καθώς το Ταίναρο ήταν ήδη ΙΒΑ) χαρακτηρίζονται ως Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά, αντικατοπτρίζοντας τη διεθνή σημασία όλης της ευρύτερης περιοχής ως μεταναστευτικού διαδρόμου. Το Ακρωτήριο Ακρίτας αναγνωρίστηκε ως το 3ο σημαντικότερο πέρασμα στη Μεσόγειο για τον Σφηκιάρη (μαζί με το Γιβραλτάρ και το στενό της Μεσσίνας, Ιταλία) βάσει νεότερων δεδομένων του προγράμματος «Από την Ευρώπη στην Αφρική: καταγραφή μεταναστευτικών αρπακτικών», με χρηματοδότηση του Πράσινου Ταμείου. Ο δε Μαλέας, εκτός από σημαντική στενωπό στο πέρασμα Πελοπόννησος – Αντικύθηρα – Κρήτη κατά τη φθινοπωρινή μετανάστευση, αποτελεί επίσης σημαντική περιοχή για αναπαραγόμενα αρπακτικά όπως ο Σπιζαετός, ο Μπούφος και ο Φιδαετός καθώς και περιοχή διαχείμασης για γύπες κι άλλα μεγάλα αρπακτικά.

Βορειότερα, τα Υγρολίβαδα Φλώρινας όπου απαντούν υγρά και ψευδο-στεπικά λιβάδια, σπάνιος βιότοπος πλέον στην Ελλάδα, φιλοξενούν πάνω από 50% του εθνικού αναπαραγωγικού πληθυσμού του Λιβαδόκιρκου καθώς και άλλα είδη που σχετίζονται με τα αγροτικά οικοσυστήματα, όπως το Κιρκινέζι, ο Αετομάχος, ο Σταχτοκεφαλάς, η Πετροτουρλίδα, η Χαλκοκουρούνα, η Γαλιάντρα και η Καλημάνα. Επιπλέον, η ευρύτερη πεδιάδα της Πελαγονίας αποτελεί σημαντική περιοχή για τη διαχείμαση και τη μετανάστευση πληθώρας ειδών.

Τέλος, η Θαλάσσια Περιοχή της Θράκης, μια εκτενή ρηχή θαλάσσια Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά, αποτελεί σημαντικότατο πεδίο τροφοληψίας για θαλασσοπούλια όπως ο Μύχος, ο Αρτέμης, ο Θαλασσοκόρακας, το Χειμωνογλάρονο και ο Μαυροκέφαλος Γλάρος. Επιπλέον, από εδώ διέρχεται μεγάλος αριθμός ειδών πουλιών κατά την ανοιξιάτικη και φθινοπωρινή μετανάστευση από και προς το Δέλτα του Έβρου.

Η πρόσφατη αναγνώριση των τεσσάρων περιοχών ως ΙΒΑ αποτελεί καθοριστικό βήμα για την ένταξή τους στο δίκτυο Natura 2000 ως Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ), σύμφωνα με την Οδηγία για τα Πουλιά, γεγονός που συνεπάγεται για την Πολιτεία την υποχρέωση θέσπισης στόχων διατήρησης και μέτρων προστασίας [1]. Στο πλαίσιο της εποπτείας των πτηνών, η κοινοπραξία φορέων, στην οποία συμμετέχει και η ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ, έχει ήδη υποβάλει πρόταση για την αναγνώριση των τεσσάρων ΙΒΑ ως ΖΕΠ.

Ευχαριστούμε θερμά όσους και όσες συμμετείχαν σε αυτή μας την προσπάθεια συνεισφέροντας με δεδομένα και επιστημονική υποστήριξη. Η συμβολή τους είχε ουσιαστικό αντίκτυπο! Πλέον η σκυτάλη περνά στην Πολιτεία για να θωρακίσει θεσμικά και ουσιαστικά τις κρίσιμες αυτές περιοχές για τα πουλιά και τη βιοποικιλότητα.