H «Δημοκρατική Ενωτική Συνεργασία Μηχανικών Ηπείρου -Λευκάδας», για τα προβλήματα στην Εγνατία Οδό ....

Η Εγνατία Οδός αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα αναπτυξιακά, τεχνικά και κοινωνικά έργα  που υλοποιήθηκαν στη χώρα. Για την Ήπειρο ειδικότερα, δεν είναι απλώς ένας  αυτοκινητόδρομος, αλλά ο βασικός συγκοινωνιακός και αναπτυξιακός διάδρομος που άρει  δεκαετίες γεωγραφικής απομόνωσης, συνδέει την περιφέρεια με τα μεγάλα αστικά κέντρα και τα  λιμάνια, υποστηρίζει την εξωστρέφεια της τοπικής οικονομίας, ενισχύει τον τουρισμό και τη  διασυνοριακή κινητικότητα και μειώνει δραστικά χρόνους και κόστη μετακίνησης για πολίτες,  επιχειρήσεις και δημόσιες υπηρεσίες. Η λειτουργική της επάρκεια και η οδική ασφάλεια δεν  αφορούν μόνο τη μετακίνηση· αφορούν την πρόσβαση σε υγεία, εκπαίδευση, εργασία, την  εφοδιαστική αλυσίδα, την πολιτική προστασία και, τελικά, τη συνολική περιφερειακή συνοχή της  Ηπείρου. 

Συνοπτικά στοιχεία παραχώρησης και υποχρεώσεων 

Η παραχώρηση της Εγνατίας Οδού συνιστά μακροχρόνια σύμβαση διαχείρισης, λειτουργίας,  συντήρησης και αναβάθμισης του άξονα και καθέτων συνδέσεων. Η έναρξή της οφείλει να  συνοδεύεται από πλήρη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις ασφάλειας, διαφάνεια ως προς το  πρόγραμμα εργασιών και σαφή ενημέρωση των χρηστών, ιδίως σε θέματα σηράγγων,  κυκλοφοριακών ρυθμίσεων και διοδίων. 

Κύρια ζητήματα που αναδεικνύονται από τη μετάβαση στο νέο καθεστώς 

Με τον καινούργιο χρόνο, η παράδοση της Εγνατίας Οδού από το Ελληνικό Δημόσιο στον  παραχωρησιούχο «Νέα Εγνατία Οδός ΑΕ» ολοκληρώθηκε, αφήνοντας πίσω μια σειρά από  προβλήματα. Προβλήματα που αφορούν εργαζομένους, πολίτες αλλά και το ίδιο το έργο της  Εγνατίας οδού, ένα από τα σημαντικότερα Δημόσια Έργα με μεγάλο αποτύπωμα στην ποιότητα  των συγκοινωνιών και των μεταφορών σε όλη την Ελλάδα. 

Η μετάβαση αυτή έγινε αντιληπτή σε όλους, καθώς σημαίνει τόσο αλλαγές στη διαχείριση όσο  αλλαγές στο κόστος, δηλαδή τα διόδια τα οποία καλείται να πληρώσει ο πολίτης, καθώς και τις  παρεχόμενες υπηρεσίες που θα γίνουν διαθέσιμες. Αύξηση στα κόμιστρα των διοδίων δεν έχουμε  μόνο στην Εγνατία Οδό αλλά σε όλους τους αυτοκινητόδρομους της χώρας από την αρχή του 

έτους, αυξήσεις που φαντάζουν υπέρογκες ή τουλάχιστον μεγάλες ποσοστιαία στο πλαίσιο των  συμβάσεων με τους παραχωρησιούχους. 

Η «Νέα Εγνατία Οδός» όμως δεν ξεκίνησε με τους καλύτερους οιωνούς. Όσοι κινούνται ή  κινήθηκαν τόσο κατά την περίοδο των εορτών, αλλά και κατά τη συνέχεια μέχρι και σήμερα,  ειδικότερα δε στο τμήμα Γρεβενά - Ηγουμενίτσας παρατήρησαν ότι ένα σημαντικότατο τμήμα του  δρόμου παραμένει με μία λωρίδα κυκλοφορίας, εντός και εκτός σηράγγων. 

H συνεχής οδήγηση σε αυτοκινητόδρομο για πολλά χιλιόμετρα με περιορισμό σε 1 λωρίδα  κυκλοφορίας με τη χρήση κώνων, και με χαμηλή ταχύτητα, αποτελεί και πηγή ταλαιπωρίας όλων  των διερχόμενων οδηγών στο τμήμα αυτό. 

Πέραν αυτού, ενώ η ημερομηνία στην οποία θα γινόταν η μετάβαση ήταν γνωστή, το Ελληνικό  Δημόσιο αλλά και η εταιρεία δεν φρόντισαν από κοινού να προχωρήσουν εγκαίρως σε τεχνικές  και οργανωτικές προσαρμογές οι οποίες ήταν απαραίτητες. 

Συνακόλουθα, όπως διαβάζουμε (στο Έθνος 8/12/2025) 60 τουλάχιστον σήραγγες δεν έχουν  πλήρη συμμόρφωση / πιστοποίηση σύμφωνα με Οδηγία 2004/54/ΕΚ και σαν συνέπεια το  συνολικό τίμημα για το Δημόσιο να απομειώνεται ως εκτίμηση κατά 180 εκ. Η ηγεσία του  Υπουργείου είχε αναφέρει ότι η παραχώρηση προβλέπεται να ξεκινήσει χωρίς οι σήραγγες να  έχουν αδειοδοτηθεί ως κατηγορίας Ε΄, μία από τις υποχρεώσεις του Δημοσίου, η οποία παρέμενε  σε εκκρεμότητα μέχρι τελικά να εκχωρηθεί στον παραχωρησιούχο με το αζημίωτο (180 + 60 από  τη συμμετοχή του Δημοσίου Εκ €). 

Τα προβλήματα δεν σταματούν εκεί, καθώς δεν είναι γνωστά : 

Το χρονοδιάγραμμα / χρονοπρογραμματισμός και το είδος των εργασιών που θα πρέπει  να εκτελεστούν από τον παραχωρησιούχο. 

Το συνολικό χρονοδιάγραμμα / χρονοπρογραμματισμός και το είδος των εμπροσθοβαρών  επικείμενων επεμβάσεων στην Εγνατία (ύψους 820 Εκ. € κατά τη σύμβαση) αποτελεί άγνωστη  παράμετρο που αοριστικοποιεί τη επιβάρυνση / ταλαιπωρία που θα δημιουργηθεί στους χρήστες  της Εγνατίας. Το πρόγραμμα των εργασιών και το μήκος στο οποίο θα συντελούνται αυτές, δεν  θα πρέπει παρά να δημιουργεί το ελάχιστο δυνατό πρόβλημα. Δεν μπορεί να περιορίζεται  αριθμός των διαθέσιμων λωρίδων κυκλοφορίας σε μία, στο μισό του συνολικού μήκους  αποστάσεων όπως Γρεβενά - Ιωάννινα 

Επικείμενες αυξήσεις διοδίων, προσθήκη νέων κ.λπ. 

Η χρονική κατανομή των επικείμενων αυξήσεων για τα διόδια καθώς και την προσθήκη νέων  σταθμών και σε ποια σημεία, δεν έχει δημοσιοποιηθεί επαρκώς. Απομένει επίσης να  στοιχειοθετηθεί τόσο η αναγκαιότητά τους (αφού δεν υπήρχαν στο παρελθόν), όσο και  λειτουργικότητά τους, καθώς και τα πιθανά προβλήματα που μπορεί να δημιουργηθούν. Θα  πρέπει επίσης να διευκρινιστεί αν θα ισχύουν απαλλαγές διοδίων, για ποιους και με ποιους  όρους, καθώς και αν πέραν της ετήσιας αύξησης θα γίνουν άλλες αυξήσεις. 

Τελικό ύψος συνολικού καταβληθέντος τιμήματος από τον παραχωρησιούχο. 

Η επερχόμενη απομείωση του κόστους του συνολικού τιμήματος, λόγω προβλημάτων στην  πιστοποίηση των σηράγγων, έχει ήδη προβλεφθεί ως πιθανή μελλοντική δαπάνη του Δημοσίου 

στη συνοδευτική έκθεση του ΓΛΚ. Θα πρέπει επίσης να προσδιοριστούν πιθανοί άλλοι λόγοι  αλλαγής του συνολικού τιμήματος από το αρχικό.  

Διάστημα λειτουργίας της Εγνατίας με μη πιστοποιημένες για την ασφάλεια σήραγγες 

Το συνολικό διάστημα λειτουργίας με προσωρινά μέτρα ασφαλείας για τις σήραγγες πρέπει να  γίνει απολύτως ανελαστικό (πλήρη λειτουργική ασφάλεια) προσβλέποντας στην καλύτερη  εξυπηρέτηση του κοινού και στη μείωση του κόστους μεταφορών για τους πολίτες. 

Επιπλέον θα πρέπει να προσδιοριστούν τα μέτρα αυτά (π.χ. φωτεινοί σηματοδότες, μονή λωρίδα  διέλευσης κλπ ). Ενδεικτικά μπορούμε να αναφέρουμε : 

• ποιες σήραγγες θα λειτουργούν και με ποια πιστοποίηση 

• ποιο είναι το αναλαμβανόμενο ρίσκο (risk analysis) 

• προσδιορισμός του (προσωρινού) πρωτοκόλλου λειτουργίας έως την ολοκλήρωση των  έργων (διέλευση και διακοπή αυτής, έλεγχοι, σημάνσεις, επιτήρηση κλπ). 

• προσδιορισμός της απαιτούμενης εμπλοκής της Πολιτικής Προστασίας σε περιπτώσεις  ατυχημάτων 

Ως αναφορά το οικονομικό σκέλος δεν πρέπει να εμπλακεί κανείς στο επιχειρηματικό πλάνο του  παραχωρησιούχου, αλλά πρέπει να αναφερθεί ορισμένα σημαντικά σημεία όπως : 

• Ο απολογισμός του 2024 παρουσιάζει κερδοφόρα λειτουργία υπό δημόσια διαχείριση  περίπου 17 εκ. 

• Δεν είχε επιτραπεί στη Δημόσια εταιρεία από το ΤΑΥΠΕΔ 

- η ανάπτυξη και λειτουργία ΣΕΑ 

- η τοποθέτηση νέων σταθμών διοδίων 

- η αύξηση του τιμήματος διοδίων. 

- τα έσοδα έως το 2020 διατίθεντο συνολικά για την αποπληρωμή των δανείων  (με αποτέλεσμα την ελλιπή ή μηδενική συντήρηση) 

- να πραγματοποιεί ελέγχους για υπέρβαρα φορτία 

• Το αρχικό τίμημα απομειώθηκε σε 1,275 από 1,5 δις € με περαιτέρω άγνωστη μείωση. • Το επιστημονικό προσωπικό της Εγνατίας αποτελεί παρελθόν χωρίς τη δυνατότητα  αξιοποίησης του για το συγκεκριμένο αντικείμενο. 

• Ο απολογισμός του 2025 κρίνεται επιτυχημένος ως προς την ολοκλήρωση της πώλησης του  δικαιώματος χρήσης. 

Ωστόσο, η πραγματική οικονομική βιωσιμότητα του έργου κρίνεται πλέον από την ικανότητα της  νέας εταιρείας να καλύψει το βαρύ επενδυτικό πρόγραμμα των 820 εκατ. ευρώ της πρώτης  πενταετίας με τα νέα (αυξημένα) διόδια. 

Τι θα συνέβαινε αν τα πράγματα είχαν γίνει αλλιώς; Τι θα μπορούσε να σημαίνει για τον πολίτη  και τον χρήστη αν η Εγνατία ήταν επαρκώς συντηρημένη και σύγχρονη. Θα άξιζε περισσότερο,  λιγότερο; Πάντως κρίνοντας από τα γεγονότα το τίμημα μάλλον θα ήταν μεγαλύτερο για το  Δημόσιο και σίγουρα καλύτερο και οικονομικότερα για τον πολίτη. 

Η πολιτική αντίληψη «το κράτος δεν είναι επιχειρηματίας» με την επωδό της δήθεν εξυγίανσης και  ανάπτυξης, βρήκε απόλυτη εφαρμογή στην εκποίηση των οδικών δικτύων και των μεταφορών, σε  εταιρείες και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα τα οποία αποσκοπούν προφανώς στην απόκτηση  σταθερών εσόδων σε βάθος χρόνου και μεγιστοποίηση των κερδών τους, με μοναδικό 

χρηματοδότη το σύνολο των πολιτών της χώρας, ενώ παράλληλα η εμφανιζόμενη ανάπτυξη από  τις παραχωρήσεις σαφώς αποτελεί πρόσκαιρη και μη παραγωγική επένδυση για τη χώρα. 

Στον αντίποδα, το επιχείρημα ότι δεν θα υπήρχαν σε διαφορετική περίπτωση, σωστά και επαρκή  οδικά δίκτυα στη χώρα, φαντάζει εξαιρετικά ισχυρό, αν δεν υπήρχε η περίπτωση της Εγνατίας. 

Κλείνοντας, να αναφέρουμε ότι φυσικά και δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό, σε ένα έργο εθνικής  σημασίας όπως η Εγνατία Οδός, να πραγματοποιούνται αλλαγές χωρίς να έχει διασφαλιστεί η  πλήρης λειτουργικότητα του. 

Συνεπώς θα πρέπει να καταστεί σαφές, ότι τόσο το Δημόσιο όσο και ο παραχωρησιούχος δεν  απαλλάσσονται των ευθυνών που φέρει ό καθένας, λόγω του ότι έχουν καθυστερήσει για την  έκδοση των απαιτούμενων αδειοδοτήσεων, και την εκτέλεση των απαιτούμενων εργασιών  προσαρμογής - στα νέα δεδομένα ασφάλειας- και συντήρησης. Ελλείψεις που ήταν γνωστές και  στους δύο μέρη για πολύ διάστημα ώστε να «ποιούν την νήσσαν» και να μεταθέτουν ή  αποποιούνται την ευθύνη ενώ μετακυλούν το κόστος στον πολίτη. 

Οι πολίτες δικαιούνται να μην ταλαιπωρούνται και η οποιαδήποτε ταλαιπωρία υφίσταντε δεν  μπορεί να θεωρείται “παράπλευρη απώλεια” των διοικητικών ή επιχειρηματικών αστοχιών. 

Απαιτείται «γενναία» αποδοχή ευθύνης για άμεση αποκατάσταση των προβλημάτων, σαφής  ενημέρωση των χρηστών και ανάληψη ευθυνών από όσους όφειλαν να έχουν προνοήσει.  Παράλληλα, είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί ότι παρόμοια φαινόμενα κακοδιαχείρισης δεν θα  επαναληφθούν στο μέλλον, με ουσιαστικό σχεδιασμό, έγκαιρη προετοιμασία και σεβασμό προς  τον πολίτη. Η έλλειψη συντονισμού προετοιμασίας και ετοιμότητας επέφερε και θα επιφέρει  καθυστερήσεις, σύγχυση και αδικαιολόγητη επιβάρυνση των χρηστών της οδού, οι οποίοι θα  αντιμετωπίσουν προβλήματα που δεν προκάλεσαν οι ίδιοι. Η κατάσταση αυτή ανέδειξε σοβαρά  ελλείμματα στον σχεδιασμό, στη διοίκηση και στην ευθύνη απέναντι στους πολίτες, οι οποίοι  δικαιούνται ασφαλείς, αξιόπιστες και απρόσκοπτες μετακινήσεις. 

Τέλος, για το διάστημα που οι εργασίες αυτές και τα προβλήματα της Εγνατίας συνεχίζονται θα  πρέπει να γινεί κατανοητό ότι δεν μπορεί να ζητείται αυξημένο αντίτιμο για εργασίες που θα  γίνουν ή υπηρεσίες που θα παρασχεθούν. 

Συνοψίζοντας όλα τα παραπάνω θεωρούμε ότι θα πρέπει άμεσα να υλοποιηθούν τα  ακόλουθα: 

• Άμεση δημοσιοποίηση αναλυτικού χρονοδιαγράμματος εργασιών ανά τμήμα, με τεκμηρίωση  των κυκλοφοριακών ρυθμίσεων και των μέτρων ασφάλειας. 

• Ρητή δέσμευση για πλήρη συμμόρφωση των σηράγγων με τα απαιτούμενα πρότυπα  ασφάλειας, με σαφή πρωτόκολλα λειτουργίας έως την ολοκλήρωση των έργων. • Θεσμική πρόβλεψη για αξιοποίηση της τεχνογνωσίας των μηχανικών της Εγνατίας Οδού και  διασφάλιση των εργασιακών δικαιωμάτων τους. 

• Διαφάνεια σε ό,τι αφορά την πολιτική διοδίων: χρονοδιάγραμμα αυξήσεων, νέοι σταθμοί,  απαλλαγές και ειδικά καθεστώτα για κατοίκους/επαγγελματίες. 

• Για όσο διάστημα εκτελούνται εργασίες και εφαρμόζονται μεταβατικές ρυθμίσεις, να μην  ζητείται αυξημένο αντίτιμο για υπηρεσίες που δεν παρέχονται πλήρως.